ابو القاسم سلطانى

377

دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )

كه در رأس شاخه‌ها مجتمع و گل آذين كپه‌اى مىباشد . به چينى گياه را Chang shah مىنامند از برگ و ريشه به عنوان ضد مالاريا استفاده مىشده است و گفته شده است قوىتر و موثرتر از كنين است و اين امر را مربوط به وجود يك نوع آلكالوئيد مىدانند . Code - 2731 مهر طلا Hydrastis Canadensis L . گياهى است علفى ، چندساله به ارتفاع 50 - 15 سانتيمتر از خانواده رنونكولاسه داراى ريزوم استوانه‌اى شكل به درازاى 6 - 2 سانتيمتر و ضخامت 15 - 5 ميليمتر پوشيده از ريشه‌هاى متعدد ، رنگ خاكسترى متمايل به زرد كه در اثر شكستن رنگ زرد مشاهده مىشود و بوميان امريكا از آن براى رنگ كردن ابريشم ، كرك و پارچه استفاده مىنمايند . ريزوم بطور افقى يا مايل با سطح زمين در خاك قرار دارد و بر روى آن جوانه‌هاى مولد ساقه ديده مىشود . بر روى ساقه هوائى 3 - 2 برگ 5 لوبى به شكل پنجه و دندانه‌دار ديده مىشود . گل‌ها در اواخر بهار يا اوايل تابستان به صورت منفرد و به رنگ سفيد مايل به سبز به پهناى 5 / 7 ميليمتر ظاهر مىشوند . گل داراى 3 كاسبرگ گلبرگى شكل است . ميوه به شكل يك تمشك بزرگ قرمزرنگ حاوى دانه‌هاى سياه و براق است . ريزوم داراى طعم تلخ و نسبتا مهوع مىباشد . رويشگاه : گياه بومى امريكاى شمالى و كانادا مىباشد و با آنكه در منطقه وسيعى از امريكا مىرويد در نواحى مساعد اقدام به پرورش آن مىنمايند و تكثير آن مانند سيب زمينى از طريق تقسيمات ريزوم انجام مىشود . تاريخچه : نام جنس گياه Hydrastis به معناى Water acting است . سرخ‌پوستان امريكا به ويژه قبيله چروكى Cherokee امريكا از طريق داخل آن را در موارد مشكلات معده و روده ، ناراحتىهاى كبد و تب ، التهابات و سياه‌سرفه و در استعمال خارجى به صورت ممزوج با چربى خرس براى طرد حشرات ، التهاب چشم ، زخم‌ها استفاده مىكرده‌اند . در سال 1760 ميلادى به اروپا معرفى شد و در فارماكوپه‌هاى امريكا و بريتانيا براى درمان التهاب رحم مورد استفاده قرار گرفت و در اواخر قرن نوزدهم به ايران راه يافت و براساس مندرجات پزشكىنامه ( تأليف 1899 ميلادى ) در آن تاريخ از ريزوم و آلكالوئيدهاى آن بربرين و هيدراستين يا هيدراستن استفاده مىشده است . ناظم الاطباء مىنويسد " اين ريشه داراى 2 الكالوئيد مىباشد يكى زرد موسوم به بربرين و ديگرى سفيد موسوم به هيداستين يا هيدراستن ( است و ريزوم ) از ادويه مقوى و ضد تب و مدر است و در دفع نزف الدم رحمى موثر و مقدار خوراك ريشه بطور مغلى ( جوشانده ) 60 گرم در 1000 گرم آب و عصاره مايع آن را تا 80 قطره در چهار دفعه در عرض روز استعمال مىنمايند . و هيدراستين را در نزم الدم رحمى و همه امراضى كه سبب آن ضعف اغشيه مخاط بود از قبيل سوء هضم مبتلايان به كلوروز و نزله معوى و لكوره و اورام مزمن مخاط چشم و مخاط مثانه و